Anlaşmalı boşanma, eşlerin evliliği sonlandırma ve sonuçları konusunda uzlaşarak açtığı, genellikle daha hızlı ilerleyen bir boşanma türüdür. Bu yazıda anlaşmalı boşanmanın tanımını ve kapsamını, şartlarını, protokolün nasıl hazırlanması gerektiğini ve çocuk varsa velayet–nafaka–kişisel ilişki düzenlemelerini ele alacağız. Ayrıca mal paylaşımı, tazminat ve nafaka türleri, dava sürecinin işleyişi, gerekli belgeler ve masraflar ile hakimin rolü ve sık yapılan hatalar hakkında pratik bilgiler bulacaksınız.
Anlaşmalı Boşanma Nedir? Tanım ve Kapsam
Anlaşmalı boşanma, eşlerin evlilik birliğini sona erdirme konusunda ortak irade göstermesi ve boşanmanın sonuçlarında uzlaşmasıyla gerçekleşen boşanma türüdür. Bu nedenle, mahkeme önüne çekişmeli iddialar taşımadan; nafaka, velayet, mal paylaşımı ve tazminat gibi temel konuları netleştirerek ilerlersiniz.
Buna ek olarak, anlaşmalı boşanma yalnızca “boşanmak istiyoruz” demekle sınırlı kalmaz. Mahkeme, tarafların iradesini bizzat dinler ve varılan mutabakatın hak ve menfaatleri koruyup korumadığını değerlendirir. Mahkemeler anlaşmalı boşanma davalarını 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 166/3 maddesine göre görürler.
Kapsam olarak anlaşmalı boşanma şunları içerir:
- Eşlerin boşanma konusunda açık ve kararlı uzlaşması
- Boşanmanın sonuçlarını düzenleyen bir anlaşma çerçevesi
- Hakimin onayıyla sürecin kısa sürede tamamlanabilmesi
Aşağıdaki tablo, anlaşmalı boşanma ile çekişmeli boşanmanın genel farkını özetler:
| Kriter | Anlaşmalı Boşanma | Çekişmeli Boşanma |
|---|---|---|
| Uzlaşma | Var | Genellikle yok |
| Süreç | Daha hızlı | Daha uzun |
| İhtilaf | Az | Yüksek |
| Belgeler | Protokol odaklı | Delil ve iddia odaklı |
Sonuç olarak, anlaşmalı boşanma; daha öngörülebilir, daha kontrollü ve çoğu durumda daha pratik bir yol sunar.
Anlaşmalı Boşanmanın Şartları Nelerdir?
Anlaşmalı boşanma için hukuk, tarafların iradesini ve belirli koşulları net biçimde arar. Bu nedenle, başvuru öncesi şu şartları kontrol edin:
- Evlilik en az 1 yıl sürmüş olmalı. Aksi halde anlaşmalı boşanma yolu kapanır.
- Eşler birlikte başvurmalı ya da bir eşin açtığı davayı diğeri açıkça kabul etmeli.
- Her iki taraf duruşmada bizzat hazır bulunmalı. Hakim, iradenin serbestçe oluştuğunu doğrudan görmek ister.
- Boşanmanın tüm sonuçlarında uzlaşma gerekir: mal paylaşımı, nafaka, tazminat, çocuk varsa velayet ve kişisel ilişki gibi konular.
- Yazılı protokol sunulmalı ve protokol, duruşmadaki beyanlarla uyumlu olmalı.
Aşağıdaki tablo, anlaşmalı boşanma şartlarını hızlıca özetler:
| Şart | Neden önemli? | Eksikse ne olur? |
|---|---|---|
| 1 yıl evlilik | Kanuni ön koşul | Çekişmeliye döner/ret |
| Ortak irade | Uzlaşma gerektirir | Süreç uzar |
| Duruşmaya katılım | Hakim iradeyi denetler | Erteleme/ret |
| Protokol | Sonuçları netleştirir | Hakim onaylamaz |
Böylece, doğru hazırlıkla süreç hem daha hızlı ilerler hem de sonradan uyuşmazlık riskini azaltır.
Anlaşmalı Boşanmada Protokol Nedir, Neleri İçermelidir?
Protokol, anlaşmalı boşanma sürecinin omurgasıdır. Eşler, boşanmanın tüm sonuçlarında uzlaştıklarını bu yazılı metinle açıkça ortaya koyar. Ayrıca hâkim, kararı büyük ölçüde bu belgeye göre değerlendirir; bu yüzden net, uygulanabilir ve çelişkisiz olmalıdır.
Protokolde genellikle şu başlıklar yer alır:
- Boşanma iradesi: Tarafların anlaşmalı boşanma konusunda ortak beyanı
- Çocuk düzenlemeleri (varsa):
- Velayet
- İştirak nafakası miktarı ve ödeme tarihi
- Kişisel ilişki gün/saat planı (bayram, tatil dâhil)
- Nafaka ve tazminat:
- Yoksulluk nafakası (varsa) ve artış oranı
- Maddi–manevi tazminat (varsa) ve ödeme şekli
- Mal paylaşımı: Taşınır/taşınmazlar, banka hesapları, araçlar, borçlar
- Yargılama giderleri: Harç, masraf ve avukatlık ücretinin kimin tarafından ödeneceği
- İcra edilebilirlik: Ödemelerin tarihleri, banka/elden ödeme gibi yöntemler
Aşağıdaki mini karşılaştırma, protokolde “iyi” ve “riskli” ifadeleri ayırır:
| Konu | Net ifade | Riskli ifade |
|---|---|---|
| Nafaka | “Her ayın 5’inde 20.000 TL” | “Uygun bir nafaka ödenir” |
| Görüş günleri | “Her 2. hafta sonu 10:00–18:00” | “Müsait oldukça görüşür” |
Sonuç olarak, anlaşmalı boşanma protokolü ne kadar somut olursa süreç o kadar hızlı ve sorunsuz ilerler.
Çocuk Varsa Velayet, Nafaka ve Kişisel İlişki Düzenlemeleri
Anlaşmalı boşanma sürecinde çocuk varsa, taraflar en kritik düzenlemeleri velayet, nafaka ve kişisel ilişki başlıklarında yapar. Ayrıca hâkim, her şartta çocuğun üstün yararı ilkesine göre değerlendirir; bu nedenle protokol net ve uygulanabilir olmalıdır.
Velayet
Öncelikle taraflar, velayetin kimde kalacağını açıkça belirlemelidir. Bununla birlikte velayet sizde olsa bile diğer ebeveynin çocukla düzenli görüşme hakkı devam eder.
Nafaka (İştirak Nafakası)
Çocuğun eğitim, sağlık ve yaşam giderleri için iştirak nafakası kararlaştırılır. Bu noktada:
- Tutar ve ödeme günü,
- Artış oranı (örn. yıllık TÜFE),
- Ödeme yöntemi (banka/elden)
gibi detaylar yazılmalıdır. Aksi halde anlaşmalı boşanma sonrası uyuşmazlık çıkabilir.
Kişisel İlişki (Görüş Düzeni)
Görüş günleri somut olmalıdır; “uygun zamanda” gibi ifadeler sorun yaratır.
| Konu | Belirsiz ifade | Sağlıklı örnek |
|---|---|---|
| Görüş | “Hafta sonu görüşür” | “Her ayın 1. ve 3. hafta sonu 10:00-18:00” |
| Tatil | “Yazın alır” | “Temmuz’da 15 gün kesintisiz” |
Sonuç olarak, anlaşmalı boşanma protokolünde bu üç alanı açık yazarsanız hem duruşma kolaylaşır hem de uygulama sorunsuz ilerler.
Mal Paylaşımı, Maddi-Manevi Tazminat ve Nafaka Türleri
Anlaşmalı boşanma sürecinde taraflar en çok mal paylaşımı, tazminat ve nafaka konusunda uzlaşma arar. Bu başlıkları netleştirirseniz, duruşmada sürpriz yaşamadan süreci hızlandırırsınız.
Mal paylaşımı: Ne paylaşılır?
Öncelikle evlilik içinde edinilen malları “edinilmiş mal” kabul ederiz; buna göre:
- Konut, araç, birikim gibi kalemleri listeleyin.
- Kimin neyi alacağını ve devir/ödeme tarihini açıkça yazın.
- Borçları da ekleyin; aksi halde uygulamada sorun çıkabilir.
Maddi ve manevi tazminat
Ayrıca taraflar, anlaşmalı boşanma protokolünde tazminat talebini düzenleyebilir:
- Maddi tazminat: Boşanma yüzünden oluşan ekonomik kaybı dengelemeyi hedefler.
- Manevi tazminat: Kişilik haklarına etkileri telafi etmeyi amaçlar.
Nafaka türleri (kısa karşılaştırma)
| Tür | Amaç | Süre |
|---|---|---|
| Tedbir nafakası | Dava sürecinde geçim | Karara kadar |
| Yoksulluk nafakası | Boşanma sonrası yoksulluğu önleme | Koşula bağlı |
| İştirak nafakası | Çocuğun giderleri | Çocuk ergin olana dek |
Son olarak, anlaşmalı boşanma için her tutarı rakamla yazın ve ödeme şeklini (banka, tarih) belirtin; böylece protokol uygulanabilir olur.
Dava Süreci Nasıl İlerler? Başvuru, Duruşma ve Karar
Anlaşmalı boşanma davası, doğru adımlarla ilerlediğinde genellikle hızlı sonuçlanır. Ancak süreci hızlandıran temel unsur, eksiksiz evrak ve net bir protokoldür.
1) Başvuru Aşaması
Öncelikle eşler, anlaşmalı boşanma protokolü ve dava dilekçesiyle aile mahkemesine başvurur. Ardından mahkeme harç ve gider avansı yatırılmasını ister ve dosyayı işleme alır.
2) Duruşma Aşaması
Mahkeme duruşma günü verir. Duruşmada hakim, özellikle şu noktaları netleştirir:
- Boşanma iradesi özgürce mi?
- Protokolde nafaka, velayet, kişisel ilişki ve mal paylaşımı açık mı?
- Taraflar protokolü anladığını ve kabul ettiğini beyan ediyor mu?
Eşlerin genellikle bizzat duruşmaya katılması gerekir; bu, anlaşmalı boşanma için kritik bir adımdır.
3) Karar ve Kesinleşme
Hakim, protokolü uygun bulursa boşanma kararı verir. Karar, tebliğ ve yasal sürelerin ardından kesinleşir; böylece nüfus kayıtları da güncellenir.
| Aşama | Amaç | Kritik Nokta |
|---|---|---|
| Başvuru | Dosyayı açmak | Protokolün netliği |
| Duruşma | İradeyi doğrulamak | Tarafların beyanı |
| Karar | Boşanmayı sonuçlandırmak | Kesinleşme süreci |
Gerekli Belgeler ve Masraflar: Harçlar, Gider Avansı ve Avukatlık
Anlaşmalı boşanma davasında süreci hızlandırmak için, öncelikle belgeleri eksiksiz hazırlayın ve masrafları planlayın. Böylece, mahkeme kaleminde zaman kaybetmezsiniz.
Gerekli belgeler
- Dilekçe (anlaşmalı boşanma talebini açıkça içermeli)
- Anlaşmalı boşanma protokolü (imzalı)
- Nüfus cüzdanı/kimlik fotokopisi
- Evlilik cüzdanı fotokopisi (varsa)
- Çocuk varsa: Doğum belgeleri ve protokolde velayet-kişisel ilişki düzeni
Masraflar nelerden oluşur?
Masraflar, mahkemeye ve dosyanın içeriğine göre değişebilir; ancak genelde şu kalemleri görürsünüz:
| Kalem | Ne için ödenir? | Not |
|---|---|---|
| Harçlar | Dava açılışı ve yargılama harçları | Tutar her yıl değişir |
| Gider avansı | Tebligat, posta, dosya işlemleri | Dosyaya göre artabilir |
| Vekâlet ücreti | Avukatla temsil | Serbestçe belirlenir |
Avukat şart mı?
Hayır; ancak avukat, anlaşmalı boşanma protokolündeki riskli ifadeleri düzeltir ve eksik talepleri tamamlar. Ayrıca, duruşma gününde hazırlıklı olmanızı sağlar. Bu nedenle, özellikle nafaka ve mal paylaşımı varsa profesyonel destek avantaj sağlar.
Hakimin Rolü ve Duruşmada Sorulabilecek Sorular
Anlaşmalı boşanma davasında hakim, yalnızca evrakı onaylayan bir makam gibi davranmaz; aksine anlaşmanın özgür iradeyle yapıldığını ve düzenlemelerin adil olduğunu denetler. Bu nedenle duruşmada tarafları bizzat dinler ve protokolün uygulanabilirliğini kontrol eder. Ayrıca çocuk varsa, hakimin önceliği her zaman çocuğun üstün yararı olur.
Hakim özellikle şu konularda netlik arar:
- Taraflar anlaşmalı boşanma kararını baskı altında kalmadan mı aldı?
- Protokoldeki nafaka, velayet ve mal paylaşımı maddeleri açık mı?
- Ödeme tarihleri, tutarlar ve teslim/tescil adımları somut mu?
- Taraflar protokolün tüm sonuçlarını biliyor mu?
Duruşmada sık sorulan sorular:
- “Boşanmak istiyor musunuz, kararınız kesin mi?”
- “Protokolde yazan şartları okudunuz ve kabul ediyor musunuz?”
- “Nafaka miktarı ve ödeme şekli konusunda anlaşmanız sürüyor mu?”
- “Çocukla kişisel ilişki günleri net mi; değişiklik talebiniz var mı?”
- “Mal paylaşımını kendi iradenizle mi belirlediniz?”
Aşağıdaki tablo, hakimin odağını özetler:
| Denetim Alanı | Hakimin Beklentisi |
|---|---|
| İrade | Gönüllülük ve tutarlılık |
| Protokol | Açıklık ve uygulanabilirlik |
| Çocuk | Düzenli bakım ve istikrar |
Sonuç olarak, anlaşmalı boşanma sürecinde duruşma kısa sürse bile, net ve tutarlı beyanlar süreci hızlandırır.
Anlaşmalı Boşanmada Sık Yapılan Hatalar ve Dikkat Edilecek Noktalar
Anlaşmalı boşanma hızlı görünse de küçük hatalar süreci uzatabilir. Bu yüzden protokolü ve duruşma hazırlığını titizlikle yönetmek gerekir.
Sık yapılan hatalar
- Muğlak protokol maddeleri: “Nafaka sonra konuşulur” gibi ifadeler, ileride yeni uyuşmazlık çıkarır.
- Tarih ve ödeme planı yazmamak: Nafaka/tazminat için net tutar, gün ve yöntem belirtmeyen taraflar icrada sorun yaşar.
- Çocuk düzenlemelerini eksik bırakmak: Velayet, kişisel ilişki günleri ve tatil planı belirlenmezse hakim değişiklik ister.
- Mal paylaşımını belirsiz bırakmak: Araç, konut, kredi borcu ve ziynet eşyasını tek tek yazmamak tartışma doğurur.
- Duruşmaya hazırlıksız gitmek: Hakim sorularına çelişkili cevap vermek anlaşmalı boşanma iradesini zayıflatır.
Dikkat edilecek noktalar
- Protokolde her kalemi ölçülebilir yazın: tutar, süre, tarih, banka/elden ödeme.
- Çocuk varsa “üstün yarar” odaklı plan kurun.
- Tarafların imzasını ve kimlik bilgilerini eksiksiz ekleyin.
| Konu | Hatalı yaklaşım | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| Nafaka | “Uygun miktar” | “X TL, her ayın 5’i” |
| Kişisel ilişki | “Görüşür” | “Hafta sonu + yaz tatili planı” |
Son olarak, anlaşmalı boşanma için duruşmada aynı iradeyi açık ve tutarlı ifade edin.
Anlaşmalı Boşanma Sonrası: Nüfus İşlemleri, İcra ve Protokolün Uygulanması
Anlaşmalı boşanma kararı kesinleştikten sonra süreç bitmez; aksine bazı pratik adımlar hızla tamamlanmalıdır. Bu sayede hem kayıtlar güncellenir hem de protokol hükümleri sorunsuz işler.
Nüfus işlemleri ve kayıt güncelleme
Öncelikle mahkeme kararının kesinleşme şerhi önem taşır. Ardından:
- Medeni hâl güncellenir (boşandı olarak görünür).
- Eğer protokolde soyadı değişikliği ya da kimlik bilgisi güncellemesi varsa, buna göre işlem yapılır.
- Çocukların velayetiyle ilgili kayıtların doğru işlendiğini kontrol edin.
Protokolün uygulanması: neyi, ne zaman yapmalısınız?
Anlaşmalı boşanma protokolü, kararın ayrılmaz parçasıdır. Bu nedenle taraflar şu başlıklarda takvime uymalıdır:
- Nafaka ödeme günü ve yöntemi
- Velayet ve kişisel ilişki (görüş günleri)
- Mal paylaşımında devir/teslim tarihleri
İcra süreci ne zaman gündeme gelir?
Taraflardan biri protokole uymazsa, diğer taraf icra yoluna başvurmayı değerlendirebilir. Özellikle nafaka ve teslim yükümlülüklerinde gecikme yaşanırsa süreç hızlanır.
| Konu | Sorunsuz Uygulama | Uymama Hâli |
|---|---|---|
| Nafaka | Düzenli ödeme | İcra takibi |
| Mal devri | Zamanında devir | Zorla icra/teslim |
| Görüş düzeni | Planlı iletişim | İhlal tespiti, hukuki başvuru |
Sonuç olarak, anlaşmalı boşanma sonrası doğru takip, yeni düzenin güvenle kurulmasını sağlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanma nedir ve çekişmeli boşanmadan farkı nedir?
Anlaşmalı boşanma, evliliğin en az bir yıl sürmüş olması halinde, eşlerin boşanma iradesinde ve boşanmanın tüm sonuçlarında (nafaka, velayet, kişisel ilişki, maddi-manevi tazminat, mal paylaşımı gibi) uzlaşarak mahkemeye başvurmasıdır. Çekişmeli boşanmada ise taraflar boşanma sebepleri veya sonuçlar üzerinde anlaşamaz; deliller toplanır, tanıklar dinlenir ve süreç uzar. Anlaşmalı boşanmada temel amaç, uyuşmazlığı en aza indirerek hem duygusal yıpranmayı hem de süreyi azaltmaktır. Ancak hâkim, protokolü uygun bulmazsa değişiklik isteyebilir; yani her uzlaşma otomatik olarak kabul edilmez.
Anlaşmalı boşanma için şartlar nelerdir?
Anlaşmalı boşanmanın en kritik şartı, evliliğin resmi nikâh tarihinden itibaren en az bir yıl sürmüş olmasıdır. Bunun yanında eşlerin birlikte başvurması veya birinin açtığı davayı diğerinin açıkça kabul etmesi gerekir. Tarafların boşanmanın mali ve kişisel sonuçları üzerinde ayrıntılı biçimde anlaşması ve bu uzlaşmayı yazılı bir anlaşmalı boşanma protokolü ile mahkemeye sunması beklenir. Ayrıca hâkim, tarafları duruşmada bizzat dinleyerek iradelerinin özgürce oluşup oluşmadığını değerlendirir. Protokolde çocuk varsa velayet ve iştirak nafakası, yoksa yoksulluk nafakası ihtimali gibi başlıklar açık ve uygulanabilir şekilde düzenlenmelidir.
Anlaşmalı boşanma protokolünde neler yazmalı ve nelere dikkat edilmelidir?
Anlaşmalı boşanma protokolü, mahkemenin vereceği kararın iskeletini oluşturur; bu nedenle somut, ölçülebilir ve icra edilebilir olmalıdır. Protokolde; boşanma iradesi, varsa ortak çocukların velayeti, diğer ebeveynle kişisel ilişki günleri ve saatleri, iştirak/yoksulluk nafakası miktarı ve ödeme şekli (hangi tarihte, hangi hesaba), eğitim-sağlık masraflarının nasıl paylaşılacağı, maddi-manevi tazminat talepleri, ziynet-eşya ve ev eşyalarının paylaşımı, mal rejiminin tasfiyesine dair anlaşma veya bu konuda ayrı dava açılmayacağı gibi hükümler yer alabilir. Belirsiz ifadeler (“sonra konuşuruz” gibi) ileride icra ve yeni dava riskini artırır. Çocuk yararı ilkesine aykırı düzenlemeler hâkim tarafından değiştirilebilir.
Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer ve tek celsede biter mi?
Anlaşmalı boşanma, tarafların hazırlığı tam ve protokolü net ise çoğu zaman tek celsede sonuçlanabilir. Süre; mahkemenin iş yoğunluğuna, duruşma gününün ne kadar ileri tarihe verildiğine, protokolde eksik veya çelişki olup olmadığına göre değişir. Duruşmada hâkim, eşleri ayrı ayrı dinleyip boşanma iradelerinin devam edip etmediğini ve protokol şartlarının adil/uygulanabilir olup olmadığını kontrol eder. Protokol uygun bulunursa boşanmaya karar verilebilir; kararın kesinleşmesi ise genellikle gerekçeli kararın yazılması ve tebliğ süreçlerine bağlıdır. Taraflar istinaf/temyiz hakkından feragat ederse kesinleşme süreci hızlanabilir; ancak bu adımın sonuçları iyi değerlendirilmelidir.
Duruşmaya gitmek zorunlu mu ve avukat tutmak gerekir mi?
Anlaşmalı boşanma davalarında tarafların duruşmaya bizzat katılması kural olarak önemlidir; çünkü hâkim, özgür iradeyi ve protokolün kabulünü doğrudan taraflardan duymak ister. Sağlık, yurt dışında bulunma gibi zorlayıcı nedenler varsa, mahkemenin uygulamasına göre istisnai çözümler değerlendirilebilir; ancak genellikle her iki eşin aynı gün duruşmada hazır olması beklenir. Avukat tutmak zorunlu değildir; yine de protokolün hatasız hazırlanması, mal paylaşımı ve nafaka gibi uzun vadeli sonuçların doğru düzenlenmesi açısından hukuki destek faydalı olabilir. Yanlış veya eksik yazılmış bir protokol, sonradan icra sorunlarına ya da yeni davalara yol açarak “hızlı” hedefini boşa çıkarabilir.